Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Hesaplama 2026

Serbest Meslek Makbuzu Nedir?

Serbest meslek makbuzu, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 66. maddesi kapsamında serbest meslek faaliyetinden doğan tahsilatı belgeleyen resmi evraktır. Avukat, doktor, mali müşavir, mimar, mühendis, danışman, psikolog, diyetisyen, tercüman veya telif geliri elde eden yazar gibi serbest meslek erbapları sundukları hizmet karşılığında fatura yerine SMM düzenler. Makbuzda brüt hizmet bedeli, KDV, gelir vergisi stopajı ve tahsil edilecek tutar ayrı satırlar halinde gösterilir. Bu ayrım önemlidir; çünkü KDV hizmet bedeline eklenen bir vergi iken stopaj serbest meslek erbabının gelirinden kesilen ve ödeme yapan tarafça beyan edilen bir vergidir.

Uygulamada e-SMM, kağıt makbuzun elektronik ortamdaki karşılığıdır ve GİB e-Belge sistemi veya özel entegratörler üzerinden düzenlenir. Elektronik makbuzda alıcı bilgileri, hizmet açıklaması, brüt tutar, KDV oranı, stopaj oranı ve tahsil edilecek tutar girilir. Bu sayfadaki hesaplama, makbuz düzenlemeden önce brüt/net/tahsil senaryolarını kontrol etmek için hazırlanmıştır; özel istisna, KDV tevkifatı veya farklı vergi sorumluluğu bulunan işlemlerde resmi kaynak ve mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.

Stopaj Nasıl Hesaplanır? (GVK Madde 94/2)

GVK 94/2, serbest meslek ödemelerinde gelir vergisi kesintisinin hangi kapsamda yapılacağını belirler. Genel serbest meslek ödemelerinde yaygın oran %20'dir; GVK 18. madde kapsamındaki telif ve patent ödemelerinde ise %17 oranı uygulanabilir. Stopajı, ödemeyi yapan kurum veya stopaj sorumlusu kişi serbest meslek erbabının brüt hizmet bedelinden keser. Kesilen tutar genellikle muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilir; serbest meslek erbabı açısından bu kesinti yıllık gelir vergisi hesabında mahsup edilebilecek bir vergi niteliği taşır.

Kaynak: GİB GVK 94. Madde Kesinti Oranları.

KDV Uygulaması ve İstisnalar

SMM'de KDV, brüt hizmet bedeli üzerinden hesaplanır ve tahsil edilecek tutara eklenir. Standart hizmetlerde %20 oranı yaygın şekilde kullanılır; bazı hizmetlerde %10 veya %0 uygulanabilir. Eğitim, sağlık veya kanunda özel istisna tanımlanmış serbest meslek hizmetlerinde KDV'den muafiyet ya da farklı oran gündeme gelebilir. Hizmetiniz KDV'den muafsa hesaplayıcıda KDV oranını %0 seçmeniz gerekir. Güncel istisna listesi, KDV Genel Uygulama Tebliği ve GİB duyurularıyla birlikte kontrol edilmelidir.

Brütten Nete, Netten Brüte Hesaplama

Brütten nete hesapta önce brüt hizmet bedeli belirlenir. Net gelir formülü Net = Brüt × (1 - stopaj%) şeklindedir. Netten brüte gitmek için hedef net gelir Brüt = Net ÷ (1 - stopaj%) formülüyle brüte çevrilir. Müşterinin ödeyeceği tahsil tutarından brüt hizmet bedelini bulmak istediğinizde ise Brüt = Tahsil ÷ (1 + KDV% - stopaj%) formülü kullanılır. Bu üç yön, teklif hazırlarken, makbuz kesmeden önce net geliri kontrol ederken ve müşteriyle tahsil tutarı konuşurken farklı ihtiyaçları karşılar.

e-SMM (Elektronik Serbest Meslek Makbuzu)

e-SMM, serbest meslek makbuzunun elektronik belge olarak düzenlenmiş halidir. Serbest meslek erbapları GİB e-Belge portalı, doğrudan entegrasyon veya özel entegratör aracılığıyla e-SMM kesebilir. Uygulamada yükümlülük ve geçiş tarihleri ciro, mükellefiyet ve meslek grubuna göre değişebildiği için güncel e-Belge duyuruları takip edilmelidir. Makbuz keserken müşteri bilgisi, hizmet açıklaması, brüt tutar, KDV oranı, stopaj oranı, tahsil edilecek tutar ve belge tarihi birlikte kontrol edilmelidir.

Örnek SMM Hesaplamaları

Aşağıdaki örnekler %20 stopaj ve %20 KDV varsayımıyla hazırlanmıştır. Kartlara tıklayarak hesaplayıcıyı ilgili tutarla açabilirsiniz.